2490 - ปัจจุบัน แกะจดหมาย 'นักโทษความคิด' ความหวังที่ 'ฆ่าไม่ตาย' หลายยุค วรรณา แต้มทอง : เรื่อง / ภาพ ชนิสรา ริมธีระกุล : กราฟิก Pazzle Thu, 2026-04-16 - 18:57 ใน “วาระครบรอบ 55 ปี สวนอัญญา เชียงใหม่” และ “วาระครบรอบ 109 ปี ชาตกาลครูองุ่น มาลิก” ไทเรล ฮาร์เบอร์คอร์น ศาสตราจารย์ประจำคณะภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยวิสคอนซิน เมดิสัน และภัควดี วีระภาสพงษ์ นักแปลชื่อดังได้ร่วมกันจัด เสวนาหัวข้อ “สาส์น-สำนึกของผู้ต่อต้าน” โดยมีรจเรข วัฒนพาณิชย์ ผู้ก่อตั้งร้านหนังสือ Book Re:public เป็นผู้ดำเนินรายการ เมื่อวันที่ 5 เม.ย. 2569 ที่สวนอัญญา จ.เชียงใหม่ ภัควดี วีระภาสพงษ์ , ไทเรล ฮาร์เบอร์คอร์น และรจเรข วัฒนพาณิชย์ งานเขียนที่หลุดออกจากลูกกรง ไทเรล ฮาร์เบอร์คอร์น กำลังศึกษาเกี่ยวประวัติศาสตร์การจองจำและความคิดของนักโทษการเมืองไทยตั้งแต่หลังรัฐประหาร 2490 จนถึงปัจจุบัน ก่อนอื่นไทเรลกล่าวว่าโดยส่วนตัวสวนอัญญาเป็นสถานที่พิเศษที่ตนเองได้เข้ามาเกี่ยวข้องด้วยครั้งแรกตั้งแต่เมื่อ 22 ปีก่อน สมัยทำวิทยานิพนธ์ประวัติศาสตร์การต่อสู้ของสหพันธ์ชาวนาชาวไร่และนักศึกษาในภาคเหนือ มาวันนี้ไทเรลสนใจการศึกษาประวัติศาสตร์ของนักโทษการเมืองฝ่ายซ้าย โดยเธอกำลังพยายามเล่าประวัติศาสตร์การจองจำผ่านงานเขียน จดหมาย และความคิดของนักโทษการเมืองที่ถูกส่งออกมาจากห้องขัง ไทเรลเริ่มต้นด้วยการตั้งสมมติฐานว่า  ถ้าเราลองมองประวัติศาสตร์การเมืองไทยตั้งแต่ยุค 2490 ผ่านการจองจำนักโทษการเมืองและความคิดของพวกเขา สิ่งที่เราจะได้ค้นพบจากน้ำเสียงของพวกเขาหลังกรงขังคืออะไร  ถ้าเราเขียนประวัติศาสตร์ของชาติจากความคิดของคนที่อยู่ด้านหลังลูกกรงขังภาพประวัติศาสตร์หน้านั้นจะออกมาเป็นเช่นไร แรงบันดาลใจหนึ่งของการศึกษาประวัติศาสตร์ของนักโทษการเมืองไทยมาจากงานเขียนเรื่อง “ปทานุกรมการเมือง ฉบับชาวบ้าน” ของสุพจน์ ด่านตระกูล สมัยที่อยู่ในคุกช่วงกบฏสันติภาพ ที่เขียนรวบรวมความหมายของคำศัพท์ทางการเมืองไว้ แม้จะผ่านมามากกว่า 60 ปี แต่งานเขียนชิ้นนี้ยังสะท้อนให้เห็นภาพความคิดของการเมืองไทยจากคนที่มีเสียงดังน้อยมากในสังคมได้ดี ส่วนอีกหนึ่งแรงบันดาลใจมาจากของนักเขียนหญิงบาร์บารา ฮาร์โรว์ (Barbara Harlow) ที่บอกว่าในการอ่านวรรณกรรมจากการจองจำ อ่านสุ้มเสียงของนักโทษการเมือง ไม่สามารถอ่านโดยสวมหมวกนักวิชาการได้เพียงอย่างเดียว แต่ต้องอ่านโดยมีสำนึกด้วยว่าหน้าที่ของคนที่อยู่นอกกรงขังต่อคนที่อยู่ข้างในคืออะไร ควรจะอ่านงานเขียนของนักโทษการเมืองแบบประวัติศาสตร์ไม่ใช่แค่เพียงเป็นแหล่งข้อมูล นักโทษการเมืองไม่ต่างจากนักคิดด้วยซ้ำถ้ามองในมุมนี้ ไทเรลอธิบายว่าที่เริ่มต้นศึกษาจากรัฐประหาร 2490 มาจากงานศึกษาของณัฐพล ใจจริง ที่บอกว่ารัฐประหาร 2490 เป็นสิ่งที่ทำให้ความหวังที่ยังเหลืออยู่จากการปฏิวัติ 2475 ดับสนิท ซึ่งไทเรลเห็นตรงกัน และนำเอารัฐประหาร 2490 มาเป็นหมุดหมายของการเริ่มต้นศึกษาประวัติศาสตร์การจองจำและความคิดของนักโทษการเมืองไทย และในช่วงเวลานี้ยังเป็นช่วงเวลาที่มีงานเขียนจากปลายปากกาของนักโทษการเมืองฝ่ายซ้ายออกมาเอง ทำให้มีความหนักแน่นมากขึ้น หลังรัฐประหาร 2490 กบฏสันติภาพ (2495-2500) เป็นช่วงแรกที่น่าสนใจมาก เนื่องจากคนที่ถูกจับกุมคุมขังมีความหลากหลายมาก ทั้งนักเคลื่อนไหว คอมมิวนิสต์ นักประชาธิปไตยอย่างสุพจน์ ด่านตระกูล หรือนักเขียนคนสำคัญอย่างกุหลาบ สายประดิษฐ์ ทำให้มีความแตกต่างหลากหลายทางความคิดของนักโทษการเมืองอย่างมากในช่วงเวลานั้น "แลไปข้างหน้า" ของศรีบูรพา (กุหลาบ สายประดิษฐ์) ก็เป็นผลผลิตอีกเล่มจากการติดคุกในช่วงกบฏสันติภาพ ศรีบูรพาใช้การเขียนนิยายทำงานเคลื่อนไหวของตัวเอง เพื่อสร้างจิตนาการต่อสังคมในอนาคต ถัดไปเป็นช่วง คดีคอมมิวนิสต์ (2501-2543) โดยเป็นการมองตั้งแต่ช่วงคดีคอมมิวนิสต์ พ.ศ. 2501 จนถึง พ.ร.บ.คอมมิวนิสต์ ถูกยกเลิกไปใน พ.ศ.